Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) sau khi sáp nhập với tỉnh Bình Dương và tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu với quy mô dân số gần 14 triệu người. Lực lượng lao động trong độ tuổi vàng chiếm trên 50% tổng dân số. Theo bà Lượng Thị Tới, Phó giám đốc Sở Nội vụ TP.HCM, dự báo giai đoạn 2026-2030 TP.HCM cần đến  800.000 đến hơn 1 triệu lao động mới, mở ra cơ hội giải quyết việc làm cho hàng triệu lao động. Trong đó lao động phi chính thức đóng góp rất lớn cho động lực phát triển tăng trưởng GRDP bình quân 10%-11%/năm mà Nghị quyết Đại hội Đảng bộ TPHCM lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 – 2030 đề ra.

Đặc điểm chung của lao động phi chính thức: lao động tự do (buôn bán nhỏ lẻ, thợ hồ, kinh doanh hộ gia đình, chạy xe công nghệ…) không bị ảnh hưởng thời gian làm việc, không ràng buộc các hợp đồng lao động dễ bị tổn thương khi có biến động về kinh tế, thiên tai, dịch bệnh… Đặc biệt rủi ro thương tật rất cao trong môi trường làm việc, không được đảm bảo quyền lợi cơ bản của Luật Lao động. Phần lớn lực lượng tập trung với những người nghèo, sống chủ yếu ở khu vực nông thôn trình độ học vấn thấp, hoặc không được đào tạo học nghể.

Chính sách hiện hành hỗ trợ cho lao động phi chính thức

Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH) năm 2024 hiệu lực từ ngày 01/07/2025 bổ sung thêm đối tượng Chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh tham gia theo quy định của Chính phủ phải tham gia BHXH bắt buộc. Mở rộng đối tượng tham gia BHXH: người làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn hoặc hợp đồng xác định thời hạn từ 01 tháng trở lên, bao gồm cả trường hợp hai bên ký kết bằng tên gọi khác nhưng có nội dung thể hiện việc làm có trả lương, có sự quản lý và giám sát từ phía người sử dụng lao động. Hành vi trốn đóng BHXH cho người lao động doanh nghiệp sẽ bị xử lý nghiêm, thậm chí xử lý hình sự.

Luật việc làm số 74/2025/QH15 sửa đổi có hiệu lực ngày 01/01/2026 có nhiều điểm mới hỗ trợ cho đối tượng lao động phi chính thức tiếp cận nguồn vốn tạo việc làm, mở rộng việc làm, tham gia đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ kỹ năng nghề và đánh giá, cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia.

Đặc biệt, sự quan tâm của Đảng và Nhà nước thể hiện qua Nghị quyết số 28-NQ/TW ngày 23-5-2018 của Ban Chấp hành Trung ương nêu rõ: BHXH tự nguyện (với các chế độ hưu trí, tử tuất hiện nay, từng bước mở rộng sang các chế độ khác) dựa trên đóng góp của người lao động không có quan hệ lao động; có sự hỗ trợ phù hợp từ ngân sách nhà nước cho nông dân, người nghèo, người có thu nhập thấp, lao động khu vực phi chính thức.

 Chính phủ ban hành Nghị định số 159/2025/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội về bảo hiểm xã hội tự nguyện. Quy định rõ mức hỗ trợ tối đa là 50% và đối thiểu 20% tiền đóng bảo hiểm xã hội đối với nhiểu đối tượng phi chính thức tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện.

Lao động phi chính thức trong bối cảnh tình hình mới

Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đã làm thay đổi toàn cục và nhanh chóng trên mọi lĩnh vực. Công nghệ số và tự động hoá sản xuất hàng hoá đã làm thay đổi nhiều ngành nghề, khiến cho những ngành nghề lao động tự do vốn dành cho lao động phi chính thức phải chuyển đổi số thích nghi với tình hình mới. Trước tình hình đó, các cơ quan chức năng cần hỗ trợ lao động phi chính thức tham gia những khoá học trực tuyến, tiếp cận với nền tảng số, giúp họ tự tìm kiếm việc làm, tự kinh doanh online các sản phẩm làm ra. Đồng thời, tăng cường các Phiên giao dịch việc làm dành riêng cho đối tượng này.

Bà Nguyễn Văn Hạnh Thục - Giám đốc Trung tâm dịch vụ việc làm TP. Hồ Chí Minh.

Ngay từ những ngày đầu năm 2026, Trung tâm Dịch vụ việc làm TP.HCM đã tổ chức kết nối cung cầu lao động qua Phiên sàn giao dịch việc làm lần 1, thu hút 69 doanh nghiệp tham gia tuyển dụng trực tiếp và trực tuyến với hơn 8.500 vị trí việc làm ở nhiều lĩnh vực. Theo bà Nguyễn Văn Hạnh Thục - Giám đốc trung tâm Dịch vụ việc làm TP.HCM chia sẻ, bước vào năm 2026 các doanh nghiệp đã đẩy nhanh sản xuất kinh doanh để hoàn thành đơn hàng xuất khẩu; nhiều doanh nghiệp mới hoặc đang mở rộng hoạt động rất cần nguồn nhân lực lao động phổ thông. Đặc biệt trong lĩnh vực thương mại - dịch vụ khi bước vào mùa cao điểm tiêu dùng, du lịch, lễ hội, Tết, cũng gia tăng nhu cầu nhân lực, từ đó mở ra nhiều cơ hội việc làm cho người lao động phi chính thức.

Trong bức tranh thị trường lao động TP.HCM sau sáp nhập, lao động phi chính thức tiếp tục giữ vai trò quan trọng nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Vì vậy, bên cạnh việc hoàn thiện chính sách an sinh, đào tạo kỹ năng và hỗ trợ chuyển đổi số, cần có sự liên kết chặt chẽ giữa nhu cầu sử dụng lao động với các chiến lược phát triển kinh tế – xã hội của từng vùng, từng địa phương, nhằm hình thành thị trường lao động bền vững và tạo sinh kế ổn định lâu dài cho lực lượng lao động phi chính thức./.

(Lê Hiếu)

Nguồn tham khảo:

https://vanban.chinhphu.vn/?pageid=27160&docid=214269

https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/nghi-dinh-158-2025-nd-cp-quy-dinh-moi-ve-bao-hiem-xa-hoi-bat-buoc-119250626172814006.htm

https://ttbc-hcm.gov.vn/tp-hcm-can-hon-1-trieu-lao-dong-moi-tu-nay-den-2030-1019942.html